سرتیفیکیت
دستور العمل ها
دستورالعمل جامع انبارش، جابجایی، حمل و نصب پایههای بتنی پیشتنیده گرد با رویکرد مقاومسازی شبکه توزیع برق
مقدمه
شبکههای توزیع برق کشور به دلایل فنی و اقتصادی عمدتاً به صورت هوایی اجرا میشوند. در این شبکهها، پایهها به عنوان نقطه اتکای اصلی، نقش حیاتی در پایداری و تابآوری سیستم ایفا میکنند. با توجه به سهم بالای پایههای بتنی در شبکههای توزیع، حفظ کیفیت آنها از لحظه تولید تا بهرهبرداری امری ضروری است. بازرسیهای میدانی نشان داده است که بخش قابل توجهی از آسیبهای وارده به این پایهها، پیش از نصب و در مراحل انبارش، بارگیری، حمل و نقل رخ میدهد. از این رو، شرکت توانیر با همکاری کمیته تخصصی پایههای شبکه توزیع، ویرایش اول «دستورالعمل الزامات انبارش، جابجایی، حمل و نصب پایههای بتنی پیشتنیدهی گرد» را تدوین کرده است. هدف این دستورالعمل، ایجاد رویهای یکپارچه برای کاهش آسیبها، افزایش دوام پایهها و در نهایت مقاومسازی و بهبود تابآوری شبکه توزیع برق کشور است.
۱- انبارش اصولی پایهها
نگهداری صحیح پایهها در انبار، چه در انبارهای مرکزی شرکتهای توزیع و چه به صورت موقت در محل پروژه، از مهمترین عوامل افزایش عمر مفید آنها است.
تفکیک و چیدمان: پایهها باید بر اساس نوع، طول و قدرت اسمی طبقهبندی شده و در گروههای مجزا انبار شوند. چیدمان به صورت هرمی و بدون استفاده از الوارهای استاندارد ممنوع است.
استفاده از الوار (چوب چهارتراش): برای جدا کردن ردیفهای پایه از یکدیگر و همچنین جدا سازی ردیف اول از زمین، باید از الوارهای چوبی با سطح مقطع حداقل ۳×۳ سانتیمتر استفاده شود. محل قرارگیری الوارها از انتهای پایهها باید دقیقاً مطابق با دستورالعمل (برای پایههای ۹، ۱۲ و ۱۵ متری) رعایت گردد.
تثبیت پایهها: برای جلوگیری از غلتیدن پایهها، استفاده از گوههای چوبی مثلثی با اتصال ثابت روی الوارها در ابتدا، انتها و فواصل هر ۴ پایه الزامی است.
محوطه انبارش: محل انبارش باید کاملاً مسطح، دارای پوشش مقاوم (بتن یا آسفالت با شیب ۱٪ برای تخلیه آب) و عاری از هرگونه برآمدگی باشد. همچنین لازم است محل انبارش پایههای ۹ و ۱۲ متری از محل انبارش پایههای ۱۲ و ۱۵ متری تفکیک شده و فاصله کافی برای تردد تریلر و جرثقیل در نظر گرفته شود.
۲- جابجایی و حمل و نقل ایمن
جابجایی پایهها شامل عملیات بارگیری و تخلیه، و حمل به معنای انتقال آنها با وسیله نقلیه است. این مراحل به دلیل تنشهای مکانیکی وارده، از حساسترین بخشها محسوب میشوند.
تجهیزات جابجایی: برای هرگونه جابجایی، استفاده از شاهین مخصوص (طراحی شده به صورت تیر ورق I شکل با جوش سراسری) به همراه تسمههای برزنتی و یراقآلات U شکل با ضریب اطمینان حداقل ۵ الزامی است. استفاده از زنجیر و سیم بکسل به دلیل آسیب به سطح پایهها ممنوع است.
آمادهسازی وسیله نقلیه: کف تریلر یا وسیله نقلیه باید با الوارهای چوبی (ضخامت حداقل ۴ سانتیمتر) پوشانده شود تا از تماس مستقیم پایه با سطح سفت جلوگیری شود. همچنین بین ردیفهای پایه نیز باید از همین الوارها استفاده گردد.
مهار و تثبیت: برای جلوگیری از لغزش و حرکت پایهها در حین حمل، استفاده از گوههای چوبی مثلثی در طرفین و تسمههای برزنتی محکم با سیستم جغجغه (یا سیم بکسل با محافظ لاستیکی) ضروری است.
ایمنی حین حمل: رأس پایهها باید به سمت انتهای کفی قرار گیرند. در صورت بیرون زدگی پایه از انتهای تریلر (حداکثر مجاز ۱.۵ متر)، اخذ مجوز ترافیکی، نصب علائم هشدار (چراغ یا پرچم) و مهار رأس پایه الزامی است. برای جلوگیری از جدا شدن پوشش بتنی رأس پایه، پوشاندن آن با گونی یا پلاستیک توصیه میشود.
گواهی سلامت: پیش از حمل، تکمیل فرم «گواهی سلامت پایههای بتنی پیشتنیده گرد» (پیوست ۷) توسط تأمینکننده الزامی است و مسئولیت سلامت پایهها تا رسیدن به مقصد بر عهده اوست.
۳- نصب صحیح و اصولی پایهها
مرحله نصب، آخرین و یکی از مهمترین گامها برای تضمین پایداری بلندمدت پایه در شبکه است. این فرآیند شامل حفر چاله، استقرار پایه و پر کردن فونداسیون بر اساس نوع زمین و کاربری پایه است.
حفر چاله:
عمق چاله: به عنوان یک قاعده کلی، عمق چاله معادل ۱۰٪ طول پایه به اضافه ۵۰ سانتیمتر (برای زمینهای سخت)، ۶۰ سانتیمتر (برای زمین معمولی) و ۸۰ سانتیمتر (برای زمین سست) در نظر گرفته میشود. خاک دستی جزو عمق چاله محسوب نمیشود.
قطر چاله: قطر چاله باید به اندازه قطر انتهای پایه به اضافه ۴۰ سانتیمتر (با رواداری حداکثر ۵ سانتیمتر) باشد.
استقرار پایه: برای بلند کردن و استقرار پایه در چاله، استفاده از تسمه برزنتی در مرکز ثقل پایه (کمی متمایل به سمت رأس) الزامی است و استفاده از زنجیر ممنوع میباشد. تسمه تا پایان پر کردن چاله نباید از پایه جدا شود.
انواع فونداسیون بر اساس شرایط زمین: نوع مصالح پرکننده چاله (فونداسیون) کاملاً به شرایط زمین و نوع پایه بستگی دارد (مطابق جداول ۶، ۷ و ۸):
زمینهای معمولی و سخت (پایههای میانی): پر کردن چاله با ترکیب سنگ لاشه و ملات ماسه-سیمان (با نسبت حجمی ۱ سیمان به ۴ ماسه) مجاز است.
زمینهای سست و مرطوب (پایههای میانی): برای پایداری بیشتر، باید از ترکیب سنگ لاشه و بتن با عیار حداقل ۲۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب استفاده شود.
پایههای انتهایی، زاویه و ترانسفورماتور: در تمامی انواع زمین، پر کردن چاله با ترکیب سنگ لاشه و بتن با عیار حداقل ۳۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب الزامی است. برای پایههای ترانسفورماتور در زمینهای سست، استفاده از یک صفحه بتنی مسلح به ضخامت ۲۰ سانتیمتر در کف چاله نیز ضروری است.
بتنریزی نهایی: پس از سنگچینی لایهلایه (حداکثر ارتفاع هر لایه ۵۰٪ عمق چاله) و پر کردن فضاهای خالی، بخش فوقانی فونداسیون تا ۲۰ سانتیمتری زیر سطح زمین باید با بتن با عیار مناسب (۲۵۰ یا ۳۵۰) پوشانده شده و با شیب ملایم ۱۰٪ از سطح زمین بیرون زدگی داشته باشد تا از ماندن آب جلوگیری شود.
شرایط ویژه:
مسیرهای سیلابی: در صورت اجبار به نصب پایه در مسیر سیلاب، باید از فونداسیون تمام بتنی با عیار ۳۵۰ و سکوی نهایی گابیونی (به ابعاد حداقل ۷۰×۷۰×۲۴۰ سانتیمتر) استفاده شود.
شورهزارها و زمینهای خورنده: ایجاد یک ژاکت بتنی محافظ به ضخامت حداقل ۱۰ سانتیمتر در پیرامون پایه، از ۵۰ سانتیمتر زیر زمین تا ۵۰ سانتیمتر بالای سطح زمین الزامی است.
شرایط دمایی: بتنریزی در دمای زیر ۵ درجه و بالای ۳۵ درجه سانتیگراد نیازمند تمهیدات ویژه بوده و استفاده از مواد ضد یخ ممنوع است. عملآوری بتن (حفظ رطوبت) برای حداقل ۷ روز ضروری است.
نتیجهگیری
رعایت دقیق الزامات این دستورالعمل که حاصل تجربه و تخصص کارشناسان صنعت برق کشور است، نقش بسزایی در کاهش خسارات مالی، افزایش طول عمر تجهیزات و در نهایت ارتقاء پایداری و تابآوری شبکه توزیع برق در برابر بلایای طبیعی و شرایط محیطی خواهد داشت. شرکتهای توزیع موظف به گنجاندن مفاد این دستورالعمل در قراردادهای پیمانکاری و نظارت بر حسن اجرای آن هستند.